Verbum

РЭСПУБЛІКА́НСКАЯ ПА́РТЫЯ (англ Republican Party),

адна з дзвюх вядучых паліт. арг-цый у ЗША; апанент Дэмакратычнай партыі. Засн. ў 1854 на базе партыі вігаў. Першым ад Р.п. на пасаду прэзідэнта краіны ў 1860 выбраны А.Лінкальн. У час грамадзянскай вайны ў ЗША 1861—65 партыя падтрымлівала паўн. штаты (федэральны цэнтр). Да канца 19 ст. акрэслілася як кансерватыўная групоўка з ліберальным крылом, прадстаўляла пераважна інтарэсы прамыслоўцаў і банкіраў. З пач. 20 ст. выступае і за сац. рэформы пры нязменным захаванні прыватнай ініцыятывы (гл. таксама Кансерватызм, Лібералізм). Прэзідэнты ЗША ад Р.п. (10 супраць 7 прэзідэнтаў-дэмакратаў у 20 ст.): А.​Лінкальн (1861—65), Э.​Джонсан (1865—68), У.С.Грант (1869—77), Р.​Б.​Хейс (1877—81), Дж.​А.​Гарфілд (1881), Ч.​А.​Артур (1881—85), У.​Мак-Кінлі (1897—1901), Т.Рузвельт (1901—09), У.​Х.​Тафт (1909—13), У.​Гардынг (1921—23), К.​Кулідж (1923—29), Г.К.Гувер (1929—33), Д.Д.Эйзенхаўэр (1953—61), Р.М.Ніксан (1969—74), Дж.Р.Форд (1974—76), Р.У.Рэйган (1981—89), Дж.​Буш-старэйшы (1989—93), Дж.​Буш-малодшы (з 2001). Партыя не мае пастаянных членства, праграмы і статута. Раз у 4 гады (перад прэзідэнцкімі выбарамі) склікаецца парт. з’езд, які прымае праграму, выбірае кандыдатаў на пасады прэзідэнта і віцэ-прэзідэнта ЗША; бягучую парт. дзейнасць каардынуе Нац. к-т (штаб-кватэра ў Вашынгтоне). Сімвал партыі — выява слана.

Літ.:

Никонов В.А. От Эйзенхауэра к Никсону: Из истории Респ. партии США. М., 1984;

Я го ж. Республиканцы: от Никсона к Рейгану. М., 1988.

т. 14, с. 24